Bút Pháp Ước Lệ Là Gì

     

Ước lệ được xem như là một điểm lưu ý thi pháp của văn học tập trung đại. Vào "Truyện Kiều", Nguyễn Du sử dụng tương đối nhiều bút pháp ước lệ. Gồm điều bên thơ sử dụng một cách hết sức linh hoạt, sáng khiến cho tránh được sáo mòn, nhàm chán. Không những thế bút pháp mong lệ của Nguyễn Du còn góp phần biểu đạt một bí quyết tinh tế, thâm thúy tâm trạng nhân vật.

Bạn đang xem: Bút pháp ước lệ là gì

Mai Văn Hoan-

(Qua cảnh Thúy Kiều đưa tiễn Thúc Sinh)

Điều đó được thể hiện rất rõ qua cảnh Thuý Kiều đưa tiễn Thúc Sinh về tự thú với Hoạn Thư.

Thường thường khi phân chia tay, người ta hay nắm lấy áo nhau tỏ tình quyến luyến, bịn rịn. Níu áo dần trở thành một cách nói thân quen thuộc: "Chàng ơi buông áo em ra/ Để em đi chợ kẻo nhưng chợ trưa" (Ca dao). Vào buổi tiễn đưa, Kiều cũng níu áo con trai Thúc. đến đến lúc con trai lên ngựa, cô bé mới chịu "chia bào" (buông áo). Theo súc tích bình thường, người này có buông áo, người kia mới được lên ngược. Ở đây, Nguyễn Du cố ý sắp xếp ngược lại: "Người lên ngựa, kẻ phân tách bào". Theo tôi, đây là một chi tiết cần được quan tiền tâm. Bởi do qua cái bỏ ra tiết ngỡ như phi súc tích này, Nguyễn Du không chỉ thể hiện nỗi vấn vương, lưu luyến ngoài ra thể hiện trung tâm trạng đầy lo lắng của Kiều. Bạn nữ cố níu giữ Thúc Sinh đến đến khoảng thời gian rất ngắn cuối cùng. Kiều khuyên răn Thúc Sinh về tự thú với Hoạn Thư là mong muốn cuộc sống yên ổn lâu dài. Nhưng vào nửa năm tầm thường sống, qua chàng Thúc, phụ nữ đã biết không nhiều nhiều về Hoạn Thư. Riêng cái uy con gái Thượng thư Bộ lại của Hoạn Thư cũng đã đủ mang lại Thuý Kiều e ngại. Thiếu nữ lo sợ mất chàng, mất dòng chỗ dựa duy nhất giữa chốn "nước non quê người", thiếu phụ lại sẽ rơi vào cảnh bơ vơ chân trời góc bể. Vì chưng vậy, thiếu phụ cố níu giữ đàn ông ngay cả khi chàng đã lên ngựa. Bằng một đưa ra tiết gồm tính ước lệ, Nguyễn Du đã phần nào diễn tả được chiếc tâm trạng ngổn ngang trăm mối của chị em Kiều.

Xem thêm: Từ Điển Tiếng Việt " Âm Vực Là Gì Và Cách Mở Rộng Âm Vực Cho Giọng Hát

Rừng phong thu lúc chớm thu lá dần ngả sang màu sắc đỏ được nhắc đến khá nhiều vào thơ cổ điển Trung Hoa. Dòng màu đỏ của lá phong thu tất cả tính ước lệ này qua tay tính năng Nguyễn Du đã biến thành “màu quan liêu san” - gợi sự xa xôi, biện pháp trở. Phải thật hiểu trung ương trạng bất an của Kiều khi chia tay Thúc Sinh, Nguyễn Du mới sáng sủa tạo ra loại “màu quan lại san” độc đáo ấy. Nghĩa là lá phong đang ngả dần sang màu sắc đỏ. Kiều đưa tiễn Thúc Sinh lúc mới thanh lịch thu. Nhưng "nhuốm color quan san" lại rất phù hợp với trọng tâm trạng lo lắng, bất an của cô gái Kiều dịp này. Chỉ nạm một dấu từ "nhuộm" sang "nhuốm" mà loại "màu quan tiền san" càng thêm xa xôi, biện pháp trở. Đây cũng là một dụng ý nghệ thuật của Nguyễn Du chăng?

Thúc Sinh đi rồi, Kiều cứ đứng nhìn theo mãi: "Dặm hồng bụi cuốn chinh an/ Trông người đã khuất mấy nghìn dâu xanh". Thường khi tả đoàn quân xuất trận mới bao gồm cảnh "dặm hồng bụi cuốn". Vào Binh xa hành của Đỗ Phủ, cùng với tiếng ngựa phi là cảnh cat bụi bay ngút trời. Người chinh phụ vào Chinh phụ dìm : "Thét roi cầu Vị ào ào gió thu". "Bụi cuốn” nghĩa là bụi mù trời, gió ào ào… Nguyễn Du tả cảnh Thúc Sinh về Vô Tích gặp Hoạn Thư chẳng không giống gì đi ra chiến trận. Theo ngắn gọn xúc tích bình thường thì không thật đúng. Nửa năm ăn ở với người đẹp, giờ phải chia tay, nam nhi Thúc chắc bịn rịn lắm. Nếu tất cả phi thì nam nhi cũng chỉ phi nước kiệu thôi. Làm cái gi có chuyện "bụi cuốn" mù trời như thế. Ngay lập tức cả khi chia tay Hoạn Thư, vừa lên ngựa chàng đã: "thẳng ruổi nước non quê người ", vẫn ko thấy Nguyễn Du miêu tả một tý bụi nào. Mặc dù thẳng ruổi là phi rất nhanh, phi theo kiểu nước đại để mau về gặp lại nữ Kiều. Với trọng điểm trạng rất háo hức, Thúc Sinh nhìn cái gì cũng đẹp: "Long lanh đáy nước in trời/ Thành xây sương biếc non phơi nhẵn vàng". Phi nước đại như thế thì không tồn tại một tý bụi nào. Còn "phi nước kiệu lại "dặm hồng bụi cuốn"? Đây đó là cảnh được nhìn qua tâm trạng đầy lo lắng của thanh nữ Kiều: phái mạnh Thúc như đang đi vào nơi đầy gió bụi, chẳng khác gì ra trận. Bởi vì chàng sắp chiến đấu với Hoạn Thư - một cuộc chiến đấu không cân sức giữa anh chồng non gan cùng bà vợ vừa đầy uy lực, vừa đầy mưu ma, chước quỷ làm thế nào mà Kiều có thể yên trung tâm được. Một lần nữa ta hiểu thêm dụng ý nghệ thuật của Nguyễn Du qua một bỏ ra tiết tưởng như hết sức bình thường.

Xem thêm: Tầm Quan Trọng Của Nguyên Phụ Liệu Ngành May Là Gì, List Phụ Liệu Phụ Kiện Thường Dùng Nhất

Sau lúc tiễn đưa Thúc Sinh: "Người về chiếc nhẵn năm canh/ Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi", Kiều ngẩng lên trời cùng hoảng hốt: "Vầng trăng ai xẻ có tác dụng đôi…". Vầng trăng đầu tháng cũng được liếc qua tâm trạng của chị em Kiều. Người vợ đang linh cảm về một sự phân tách lìa, một sự "tan đàn xẻ nghé". Ca dao cũng gồm câu tương tự: "Vầng trăng ai xẻ làm cho đôi/ Đường trần ai vẽ ngược xuôi hỡi chàng?". Sau này thi sĩ Hàn Mặc Tử cũng đau đớn thốt lên: "Đêm ni còn nửa trăng thôi/ Một nửa trăng ai cắn vỡ rồi/ Ta nhớ người xa thương đứt ruột/ Gió tạo sự tội buổi phân tách phôi" (Một nửa trăng). Nhưng theo tôi, nhì câu của Nguyễn Du có nhiều tầng nghĩa hơn. Bởi bởi trăng của Nguyễn Du dù là bị xẻ làm cho đôi nhưng không chịu phân chia lìa: "Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường". Phải chăng, công ty thơ mượn nhị nửa vầng trăng để bày tỏ niềm cảm thông sâu sắc của mình trước cảnh chia tay của Thúc Sinh - Thuý Kiều? và phải chăng đó cũng là ao ước muốn của Kiều. Kiều nhờ một nửa trăng giúp đàn ông Thúc thấu hiểu tâm trạng lẻ loi cô đơn của mình, một nửa kia bạn nữ muốn trăng thay thiếu phụ soi đường mang đến chàng? Qua tưởng tượng của Kiều, bé đường Thúc Sinh đang đi đầy gió, đầy bụi, đầy hại não hiểm trở. Thúc Sinh thì đơn thương độc mã, ước gì bạn nữ có thể ở mặt cạnh chàng…

Rõ ràng bằng những bỏ ra tiết, những hình ảnh tất cả tính ước lệ hết sức quen thuộc, Nguyễn Du đã biến hoá, đã nhào nặn trở thành những đưa ra tiết nghệ thuật hết sức mới lạ, độc đáo. Nếu cứ theo logic bình thường ta tha hồ bắt bẻ công ty thơ. Tuy nhiên sáng tạo nghệ thuật có quy luật riêng của nó. Mẫu tưởng như phi lý lại rất gồm lý nếu ta hiểu được dụng ý tác giả. Lạ hoá bút pháp ước lệ là một trong những biệt tài của Nguyễn Du. Càng đọc, càng nghiền ngẫm Truyện Kiều, chúng ta càng tò mò nhiều điều mới mẻ vào thế giới nghệ thuật đa dạng của ông.